Słońce w sieci

Destalinizacja dotarła do Czechosłowacji z opóźnieniem, jednak tym gwałtowniej nastąpiła erupcja wybitnych dzieł literackich i filmowych, które natychmiast osiągnęły gwałtowny sukces, a który znamionują nazwiska Bohumila Hrabala, Milana Kundery, Miloša Formana, Dušana Hanáka, Elmara Klosa i Jána Kádara.

Film w reżyserii Štefana Uhera Słońce w sieci (Slnko v sieti, 1962) na podstawie prozy Alfonza Bednára, zapowiadał nadejście w czechosłowackim kinie Nowej Fali, nurtu nawiązującego nazwą i założeniami artystycznymi do dorobku należących do tego samego pokolenia twórców francuskich. Cechowało ją dążenie do autentyczności, ukazania rzeczywistości takiej, jaką jest i ludzi takich, jakimi są. Bez teatralnej emfazy, bez jednoznacznej typizacji i ideologizacji, w dążeniu do uchwycenia życia w jego momentach, niedopowiedzeniach, tak jak w scenie z tytułowym słońcem w sieci, którego nigdy wcześniej w taki sposób nie udało się złapać żadnemu twórcy filmowemu.

Film Uhera nie lukruje rzeczywistości ani jej nie demonizuje. Skupia się na codzienności, zachowaniach, etyce; dla uzyskania efektu naturalności zaangażowano głównie amatorów. Akcja, początkowo leniwa jak niedzielne popołudnie, zaczyna odsłaniać złożoność otaczającej rzeczywistości, nabierając przyspieszenia niczym socjalistyczna brygada rolna. Obserwujemy złożoność relacji międzyludzkich, międzypokoleniowych, zderzenie kulturowe nowego miejskiego blokowiska z wsią doświadczoną kolektywizacją. Powolny ruch kamery, ujęcia ukazujące bohaterów w niezwykłym przybliżeniu, pozwalają nam niemal osobiście uczestniczyć w dyskusjach w wiejskiej karczmie czy w scenach wypoczynku nad zalewem.

Film po wejściu na ekrany kin spotkał się z negatywną reakcją władz. Czy był afirmacją cynizmu, braku moralności i pustki duchowej? Najlepiej przekonać się osobiście, przychodząc na wydarzenie zorganizowane przez nasz Instytut wraz z Instytutem Słowackim w Warszawie. Pokaz filmu odbędzie się w poniedziałek 18 maja, o godz. 9:45 w Warszawie przy ul. Dobrej 55 w sali 1.168 (I piętro).

Zapraszamy!

Grzegorz Gąsior