Urodzony na wygnaniu. O pamięci, dzieciństwie i powrotach

W ramach projektu „Nie tylko Chopin, Mickiewicz i Słowacki. Promocja języka i kultury polskiej w Uzbekistanie” staramy się pokazywać historię i kulturę polską z różnych perspektyw. Tym razem postanowiliśmy spojrzeć na Uzbekistan nieco przekornie – oczami Tatarów Krymskich. Chcieliśmy pokazać, że polskie doświadczenia nie są odosobnione, korelują nierzadko z  tragicznymi losami innych narodów.

30 czerwca 2026, we współpracy z Fundacją Krymski Dom, zorganizowaliśmy wyjątkowe spotkanie z Khalilem Khalilovem, prezesem Fundacji, który urodził się w Uzbekistanie – kraju będącym przez dziesięciolecia miejscem przymusowego życia tysięcy deportowanych Tatarów Krymskich.

Rozmowa nie była wykładem z historii. Poprzedzona wprowadzeniem o deportacjach do Uzbekistanu, przygotowana przez Panią Barbarę Kaczmarczyk, vice Prezes Fundacji Krymski Dom, była opowieścią o dzieciństwie spędzonym z dala od rodzinnego Krymu, pamięci przekazywanej przez rodziców i dziadków, dorastaniu między dwoma światami oraz doświadczeniu powrotu do ojczyzny, która przez lata istniała przede wszystkim w rodzinnych opowieściach. Rozmawialiśmy również o tym, czym jest dom, jak buduje się tożsamość na emigracji i dlaczego pamięć może być jednym z najważniejszych elementów zachowania kultury.

Historia Tatarów Krymskich pokazuje, że Uzbekistan to nie tylko miejsce na mapie Azji Środkowej, ale także przestrzeń, w której splatały się losy wielu narodów. To właśnie tam, na wygnaniu – jak to określają Tatarzy Krymscy, przyszły na świat całe pokolenia ludzi, którzy po latach – gdy stało się to możliwe – wracali do swoich historycznych ojczyzn lub pozostali, współtworząc wielokulturowe społeczeństwo współczesnego Uzbekistanu.

Dziękujemy Fundacji Krymski Dom oraz jej władzom: Khalilowi Khalilovowi i Barbarze Kaczmarczyk za niezwykle poruszające spotkanie i podzielenie się osobistą historią, która pozwoliła wielu uczestnikom spotkania lepiej zrozumieć, że za wielką historią zawsze stoją konkretni ludzie i ich doświadczenia.

Spotkanie zostało zrealizowane dzięki wsparciu Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (NAWA) w ramach Programu Promocji Języka Polskiego we współpracy z Fundacją Krymski Dom w Warszawie.