Spotkanie w senacie: Polskie media na Wschodzie walczą o przetrwanie
15 lipca podczas posiedzenia sejmowej Komisji Łączności z Polakami za Granicą przedstawiciele środowisk polonijnych zaprezentowali sytuację polskojęzycznych mediów działających poza granicami kraju. Głównym tematem obrad była kwestia zapewnienia stabilnego finansowania prasy, portali internetowych i innych redakcji, które od lat służą polskim społecznościom na Wschodzie.
Uczestnicy spotkania podkreślali, że brak ciągłości wsparcia finansowego może doprowadzić do ograniczenia działalności, a nawet zamknięcia części redakcji. Zwracali uwagę, że polskie media na Wschodzie pełnią znacznie szerszą rolę niż jedynie informacyjną – są ważnym narzędziem podtrzymywania języka polskiego, kultury, pamięci historycznej oraz więzi z Macierzą. W warunkach trwającej wojny w Ukrainie i nasilającej się dezinformacji odgrywają również istotną rolę w budowaniu odporności lokalnych społeczności na manipulację informacyjną.
W posiedzeniu uczestniczył także nasz pracownik, dr hab. Olexiy Sukhomlynov, prezes Polskiego Kulturalno-Oświatowego Towarzystwa „Odrodzenie” w Berdiańsku oraz redaktor naczelny portalu „Polskie Echo znad Azowa” (https://polonia.org.ua), znany w środowiskach polonijnych jako Lech Suchomłynow. W swoim wystąpieniu podkreślił, że polskie media na Wschodzie są nie tylko źródłem informacji, lecz także trwałym świadectwem obecności polskiej kultury, języka i tradycji.
Debata spotkała się z dużym zainteresowaniem mediów ogólnopolskich. Relacje z posiedzenia ukazały się m.in. w TVP Polonia i TVP Info, które zwróciły uwagę na dramatyczną sytuację polskich redakcji działających poza granicami kraju.
Poniżej publikujemy tekst wystąpienia dr. hab. Olexiya Sukhomlynowa.
Znaczenie i rola mediów polonijnych na Wschodzie
Media polonijne funkcjonujące na Wschodzie pełnią znacznie szerszą rolę niż wyłącznie informacyjną. Stanowią trwały element obecności polskiej kultury, języka i tradycji w przestrzeni Europy Środkowo-Wschodniej, a zarazem istotny instrument podtrzymywania więzi narodowych oraz dialogu międzykulturowego. Każdy artykuł, audycja radiowa, program telewizyjny czy publikacja w języku polskim potwierdzają ciągłość obecności polskiego dziedzictwa kulturowego w wieloetnicznym krajobrazie Ukrainy i innych państw regionu.
Znaczenie tych mediów wykracza poza działalność redakcyjną. Tworzą one przestrzeń edukacji międzykulturowej, wzmacniają kompetencje językowe kolejnych pokoleń, wspierają nauczycieli języka polskiego, szkoły, organizacje społeczne oraz inicjatywy obywatelskie. Tym samym budują kapitał społeczny oparty na pamięci historycznej, wzajemnym szacunku i świadomości wspólnego polsko-ukraińskiego dziedzictwa.
Ograniczenie działalności mediów polonijnych oznacza nie tylko likwidację pojedynczych redakcji, lecz przede wszystkim osłabienie całego ekosystemu kulturowego. Prowadzi do zerwania sieci relacji społecznych, przerwania międzypokoleniowego przekazu doświadczeń oraz stopniowej utraty pamięci kulturowej. Historia pokazuje, że odbudowa raz utraconych instytucji kultury wymaga wieloletnich nakładów organizacyjnych, finansowych i społecznych, a niekiedy okazuje się niemożliwa.
Szczególnego znaczenia media polonijne nabierają w warunkach wojny w Ukrainie. Oprócz funkcji informacyjnej pełnią rolę narzędzia przeciwdziałania dezinformacji, wzmacniają odporność kulturową społeczności polskich oraz chronią ich prawo do zachowania własnej tożsamości, pamięci historycznej i języka. W tym kontekście stanowią istotny element bezpieczeństwa informacyjnego oraz dyplomacji publicznej Polski.
Wsparcie dla mediów polonijnych należy zatem postrzegać nie jako koszt, lecz jako długofalową inwestycję w rozwój polskiej kultury, edukacji i obecności Polski poza jej granicami. Jest to inwestycja w trwałość więzi z Polonią, budowanie pozytywnego wizerunku państwa oraz wzmacnianie polskiej „soft power” w regionie Europy Wschodniej.
Polskie słowo na Wschodzie rozumiem jako część polskiej racji stanu. Jest świadectwem ciągłości obecności kulturowej, odpowiedzialności za dziedzictwo narodowe oraz solidarności z polskimi społecznościami żyjącymi poza granicami kraju. Utrata wieloletniego dorobku redakcji i środowisk polonijnych wskutek braku stabilnego wsparcia oznaczałaby osłabienie jednego z najważniejszych instrumentów obecności Polski na Wschodzie.
Media polonijne są nie tylko kanałem przekazu informacji, lecz także instytucjami kultury i pamięci. Integrują środowiska polskie, chronią język, wspierają edukację oraz wzmacniają dialog międzykulturowy. Przerwanie ciągłości ich funkcjonowania może nastąpić stosunkowo łatwo, jednak odbudowa utraconego potencjału społecznego i kulturowego wymaga często wielu lat, a niekiedy całych pokoleń. Dlatego zapewnienie stabilnych mechanizmów wsparcia dla mediów polonijnych powinno być traktowane jako element długofalowej polityki państwa wobec Polonii i Polaków za granicą.
Więcej informacji: