Archiwalne działania popularyzacyjne
Prezentacja monografii naukowej w Ambasadzie Republiki Łotewskiej
9 marca 2022 roku w Warszawie w Ambasadzie Republiki Łotewskiej w Polsce odbyła się prezentacja monografii naukowej autorstwa prof. dr hab. Jerzego Grzybowskiego pt. „Emigracja zarobkowa z Polski na Łotwę i do Estonii w latach 1928 – 1939”. Obecni na niej byli przedstawiciele Ambasady Łotwy i korpusu dyplomatycznego innych krajów Unii Europejskiej oraz reprezentanci Uniwersytetu Warszawskiego.
fot. własna ISIEŚW, WLS, UW
Wykłady o ukraińskich ludziach kultury w Warszawie
W latach 2019–2021 dr Rostysław Kramar prowadził cykl otwartych wykładów poświęconych działalności ukraińskich ludzi kultury w Warszawie w pierwszej połowie XX wieku. Spotkania odbywały się m.in. w Uniwersytecie Trzeciego Wieku przy Towarzystwie Demokratycznym Wschód, Muzeum Warszawy oraz Towarzystwie Przyjaciół Warszawy.
Wykłady popularyzowały wyniki badań nad obecnością ukraińskich artystów, pisarzy i intelektualistów w międzywojennej Warszawie, ukazując miasto jako ważny ośrodek życia kulturalnego ukraińskiej emigracji. Szczególne miejsce zajmowały sylwetki takich postaci jak Salomea Kruszelnicka, Petro Chołodnyj młodszy, Natalia Liwycka-Chołodna czy Petro Andrusiw. Celem cyklu było przybliżenie mało znanych wątków wspólnego dziedzictwa kulturowego Polski i Ukrainy oraz wpisanie ich w historię wielokulturowej Warszawy.
„Azowskie Dni Nauki Polskiej” i problematyka polonijna
Dr hab. Olexiy Sukhomlynov od ponad dekady jest organizatorem „Azowskich Dni Nauki Polskiej” – cyklicznej inicjatywy naukowo-kulturalnej integrującej środowiska akademickie i polonijne w regionie Azowskim oraz w przestrzeni transnarodowej. W 2010 roku został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej nadanym przez Prezydenta RP, w 2019 roku otrzymał odznakę Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” za wybitne zasługi w rozwijaniu i propagowaniu kultury polskiej we wschodniej Ukrainie oraz za wieloletnią działalność naukową dotyczącą problematyki Polonii.
fot. własna ISIEŚW, WLS, UW
Pionki, kostki i wielka historia na małej planszy… na Festiwalu Nauki
Wydarzenie „Pionki, kostki i wielka historia na małej planszy – polskie historyczne gry planszowe w XIX wieku”, poprowadzone przez mgra Kamila Dwornika, odbyło się w formacie spotkania klubowego w ramach Festiwalu Nauki (edycja 2022) w dniu 30 września 2022 roku w Warszawie. Jego celem było zwrócenie uwagi, że obowiązek szkolny zaczął upowszechniać się na ziemiach zamieszkanych przez Polaków w XIX wieku. Zatem uczniowie, uczęszczający do szkół w czasach zaborów, uczyli się przedmiotów opracowanych na podstawie programów nauczania zatwierdzonych przez ministerstwa oświaty Austrii, Prus i Rosji.
Szczególną uwagę poświęcano historii państw zaborczych, która miała przekonać uczniów do lojalności wobec obcej władzy. Historia ziem polskich była na tych lekcjach prezentowana w sposób, usprawiedliwiający dokonanie rozbiorów. Natomiast polscy działacze narodowi starali się zachęcić młodzież szkolną do poznania polskiego punktu widzenia na historię utraconej ojczyzny. Klementyna Hoffmanowa, Józef Chociszewski oraz Zofia d’Abancourt tworzyli historyczne gry planszowe. Ilustrowane planszówki dostarczały młodzieży rozrywki i informowały o sprawach, o które nie można było zapytać w szkole. Zatem gry stanowiły narzędzie przeciwdziałania asymilacji kulturowej i zwiększania integracji wewnątrzgrupowej.
Na spotkaniu uczestnicy dowiedzieli, jak twórcy zaprojektowali swoje gry, jakie informacje chcieli przekazać uczniom. Po krótkim wykładzie z prezentacją uczestnicy wydarzenia zagrali w Assarmota.
Wykład „Czechosłowacki Sierpień 1968” w rocznicę interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji
W Instytucie Słowackim w Warszawie w dniu 21 sierpnia 2018 roku odbył się wykład dr. Grzegorza Gąsiora upamiętniający 50. rocznicę inwazji Układu Warszawskiego w Czechosłowacji. Spotkanie było organizowane przez Instytut Słowacki we współpracy z Czeskim Centrum w Warszawie. Wykład pt. „Czechosłowacki Sierpień 1968” towarzyszył prezentacji wystawy „Historia pewnej fotografii…” o zdjęciach Ladislava Bielika z sierpnia 1968 r. w Bratysławie oraz wystawy multimedialnej „Przełomowe daty w historii Czech – 1968”.
Wkroczenie Armii Czerwonej do Czechosłowacji, przy udziale kilku innych armii Układu Warszawskiego, w tym ludowego Wojska Polskiego, zniweczyło próbę liberalizacji systemu komunistycznego, eksperymentu znanego jako „socjalizm z ludzką twarzą” i na wiele lat powstrzymało rozwój społeczeństwa obywatelskiego, debaty publicznej i swobód twórczych w Czechosłowacji.
Wtargnięcie wojsk spotkało się z masowym sprzeciwem społeczeństwa czechosłowackiego, oczekującego reform. Moralny opór społeczeństwa jedynie spowolnił, lecz na dłuższą metę nie mógł powstrzymać procesu „normalizacji”, oznaczającego zastój zarówno w sferze kultury, jak polityki. Wydarzenia 1968 r. do dziś stanowią ważny punkt odniesienia w historycznych doświadczeniach Słowaków i Czechów, o czym świadczy fakt ich wspólnego upamiętnienia.
O kobietach na falach radiowych i internetowych
W 2021 roku dr hab. Iwona Krycka-Michnowska przeprowadziła wykład na Uniwersytecie Otwartym UW w ramach kursu online ,,Kultury świata – różne oblicza kobiecości” na temat: „Role społeczne, rodzinne i zawodowe kobiet w Rosji: historia i współczesność”. Problematykę tę kontynuowała także i później, omawiając temat „Kobieta w kulturze i literaturze Rosji” w ramach wykładów otwartych pracowników naszego Instytutu w 2026 roku.
Ponadto badaczka uczestniczyła w charakterze eksperta w audycji radiowej „Atlas Piosenek Rosyjskich” przeprowadzonej przez Jakuba Sadowskiego w Radiu Bis na temat: „Miłość w poezji rosyjskiej przełomu XIX–XX wieku” (2003).
O murach na Transatlantyku
Dr Marta Brzezińska-Pająk wzięła udział wraz z Konradem Piskałą – podróżnikiem i reporterem, autorem książek: „Dryland”, „Sudan. Czas bezdechu” i najnowszej „Trzymaj się z dala, kochanie. Opowieść o miłości w Afryce Wschodniej” (2024) – w festiwalowej debacie pt. „Coraz wyższe mury – podziały we współczesnym świecie”.
Debata odbyła się w dniu 29 czerwca 2016 roku po projekcji dokumentalnego filmu „Mury” („Walls”) reż. Pablo Iraburu, Migueltxo Molina (2015) w ramach PGNiG Transatlantyk Festival w Łodzi. Panel dyskusyjny poprowadził dr Grzegorz Brzozowski („Kultura Liberalna”).