Aktualne działania popularyzacyjne
Działalność w Zespole Festiwalu Nauki
Dr Justyna Szlachta-Ignatowicz od 2025 roku działa w Zespole Festiwalu Nauki na Wydziale Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie wykonuje funkcje organizacyjne związane z organizacją Festiwalu oraz Dnia Nauki.
W trakcie Festiwalu prowadzi spotkania z uczniami. W 2024 roku spotkanie dotyczyło literatury na Śląsku i po śląsku jako odzwierciedlenie wydarzeń na Górnym Śląsku, a w 2025 roku było to spotkanie na temat dzieciństwa w okresie socjalizmu (lata 50-te XX wieku) ukazanego w literaturze młodzieżowej.
fot. z archiwum własnego pracowników
Społeczno-kulturowe wymiary projektów naukowych
W latach 2024–2025 dr hab. Olexiy Sukhomlynov – polsko-ukraiński komparatysta i badacz pogranicza kulturowego, realizował projekt badawczy „(De)konstrukcje: konwersyjność modeli pogranicza w polskiej i ukraińskiej literaturach pierwszej połowy XX wieku” w ramach Programu NAWA Polonista. Celem projektu było wieloaspektowe rozpoznanie dynamiki modeli pogranicza kulturowego w literaturach polskiej i ukraińskiej, ze szczególnym uwzględnieniem procesów ich konwersyjności, wzajemnych wpływów oraz transformacji narracyjnych.
Badania te umożliwiają pogłębione ujęcie pogranicza jako przestrzeni dialogu, napięć i przenikania się kodów kulturowych, a zarazem jako obszaru wytwarzania złożonych tożsamości literackich.
Istotnym wymiarem projektu jest jego funkcja społeczno-kulturowa: przeciwdziałanie utrwalonym stereotypom i uproszczeniom w narracjach historyczno-kulturowych oraz wspieranie procesów budowania wzajemnego zrozumienia i dialogu między Polakami i Ukraińcami.
fot. z archiwum własnego pracowników
Konsultacja naukowa podczas realizacji filmu
Prof. dr hab. Jerzy Grzybowski wziął udział w charakterze konsultanta naukowego w realizacji filmu dokumentalnego pt. „Świętość w cieniu zbrodni. Prawosławni męczennicy katyńscy” (reż. Piotr Kot), który 18 września 2025 roku został wyemitowany na antenie TVP1. Film opowiada o losach kapelanów Wojska Polskiego wyznania prawosławnego, którzy padli ofiarą Zbrodni Katyńskiej w 1940 roku.
Ukraińska edycja portalu Culture.pl
Dr Rostysław Kramar od kilku lat zajmuje się popularyzacją wiedzy o polskiej kulturze, historii oraz relacjach polsko-ukraińskich na łamach ukraińskiej edycji portalu Culture.pl. Jako redaktor prowadzący ukraińskiej redakcji największego polskiego portalu promującego kulturę za granicą przygotowuje i publikuje autorskie teksty poświęcone historii kultury, literaturze, sztuce, pamięci zbiorowej oraz wspólnemu dziedzictwu Polski i Ukrainy.
Dr Kramar łączy warsztat badacza z przystępną formą popularyzacji wiedzy, przybliżając ukraińskim odbiorcom najważniejsze zjawiska polskiej kultury oraz wyniki badań z zakresu kulturoznawstwa i historii kultury. Oprócz działalności autorskiej koordynuje prace redakcji odpowiedzialnej za przygotowanie materiałów kierowanych do ukraińskojęzycznych czytelników na całym świecie.
Wykład w Muzeum Śląska Cieszyńskiego
W dniu 14 lutego 2024 roku w Sali Rzymskiej Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie odbyło się Specjalne Spotkanie Szersznikowskie, w ramach którego dr hab. Grzegorz Gąsior wygłosił wykład pt. „Czechosłowacka polityka narodowościowa na Zaolziu w latach 1920-1938”. Spotkanie prowadziła dyrektor Muzeum Irena French.
Prelegent, będący autorem książki pt. „Polityka narodowościowa państwa na czechosłowackim Śląsku Cieszyńskim w latach 1920-1938” (Wydawnictwa UW, Warszawa 2020), przedstawił różnorodne działania podejmowane przez czechosłowacką administrację państwową w celu integracji obszaru uzyskanego w wyniku podziału Śląska Cieszyńskiego w 1920 r. a zamieszkiwanego w znacznej części przez Polaków i Niemców.
Pomimo iż czechosłowackie ustawodawstwo zapewniało mniejszościom narodowym szeroki zakres praw, urzędy państwowe wspierały procesy asymilacyjne, dążąc w ten sposób do umocnienia pozycji przedstawicieli narodu czeskiego kosztem mniejszości. Wykład wzbudził bardzo duże zainteresowanie publiczności, czego dowodzi zarówno frekwencja, jak też ożywiona dyskusja.
fot. z archiwum własnego pracowników
Wiedeńska kawa i kawiarnia w austriackiej Galicji
Mgr Kamil Dwornik wygłosił wykład na zaproszenie Austriackiego Forum Kultury oraz Stowarzyszenia GFPS-Polska w dniu 25 listopada 2024 roku. Podczas wydarzenia uczestnicy poznali kulturowe skutki wojny bitwy pod Wiedniem (1683), do których należało pojawienie się ziaren kawowca w Europie. Przedstawiono również okoliczności założenia w Wiedniu jednej z pierwszych kawiarni przez Franciszka Kulczyckiego, który najprawdopodobniej pochodził z terenu późniejszej Galicji.
Na przykładzie kawy przedstawiono procesy opadania dóbr kultury, to jest transformację od towaru luksusowego do popularnego we wszystkich warstwach społecznych. Uczestników wydarzenia szczególnie zainteresowały stosowane w przeszłości sposoby podrabiania kawy oraz ustawy państw zaborczych, zwalczające nieuczciwych producentów.
W trakcie wykładu zaprezentowano również upowszechnianie się miejskich trendów Wiednia w zakresie aranżacji i obsługi klientów w kawiarniach w miastach Galicji.
fot. z archiwum własnego pracowników
Konkurs Wiedzy o Europie Środkowo-Wschodniej
Do najważniejszych przedsięwzięć popularyzujących badania naukowe w ostatnim czasie należy zaliczyć organizację jesienią 2025 roku Konkursu Wiedzy o Europie Środkowo-Wschodniej im. Leszka Szarugi, przygotowanego przez dr hab. Iwonę Krycką-Michnowską we współpracy z grupą pracowników Instytutu.
Dr Iwona Krycka-Michnowska była pomysłodawczynią konkursu oraz przewodniczącą Komitetu Organizacyjnego. Celem konkursu (którego przewidziane są kolejne edycje) była popularyzacja wiedzy o kulturze regionu oraz kreowanie pozytywnego wizerunku Instytutu.
fot. z archiwum własnego pracowników
Opracowanie historii Grodna
Prof. dr hab. Viachaslau Shved jest autorem encyklopedii historii Grodna w języku białoruskim („Historia Grodno: Encyklopedia 1005-2025”, Warszawa 2025). To opracowanie łączy walory publikacji naukowej z popularyzacją wiedzy o mieście na pograniczu kultur. Więcej o książce na stronach Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego: Гісторыя Гродна. Энцыклапедыя (EBOOK) | Nauki humanistyczne \ Historia \ Historia nowożytna Nauki humanistyczne \ Historia \ Historia XIX wieku Nauki humanistyczne \ Historia \ Historia XX wieku | – Księgarnia Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego
Wizerunek NRD w niemieckich filmach współczesnych
Tematem przewodnim czasopisma „Ekrany” w numerze 4/2024 było kino naszych zachodnich sąsiadów. Relacje polsko-niemieckie, migracja, przeszłość w niemieckim kinie to tylko niektóre z podejmowanych wątków. W numerze znalazł się też tekst wykładowczyni naszego Instytutu dr Marty Brzezińskiej-Pająk o wizerunku NRD w niemieckim kinie współczesnym.
https://ekrany.org.pl/archiwum-numerow/
