Warszawa pamięta: wokół Rzezi Pragi 1794 – historia, pamięć, imperialne narracje

11 maja 2026 roku odbyło się wyjątkowe spotkanie historyczne poświęcone
jednemu z najbardziej tragicznych i jednocześnie najbardziej przemilczanych wydarzeń
w historii Warszawy – Rzezi Pragi z 1794 roku.

Wykład oraz spacer historyczny poprowadził dr hab. Olexiy Sukhomlynov.
Spotkanie zgromadziło studentów oraz wykładowców zainteresowanych historią
Warszawy, kulturą pamięci oraz problematyką imperializmu i narracji historycznych.

Podczas wykładu uczestnicy przyjrzeli się dramatycznym wydarzeniom jesieni
1794 roku, kiedy po upadku insurekcji kościuszkowskiej wojska rosyjskie wkroczyły na
Pragę. Rozmawiano nie tylko o przebiegu walk, lecz przede wszystkim o skali przemocy
wobec ludności cywilnej oraz o tym, jak pamięć o tych wydarzeniach była kształtowana
przez kolejne pokolenia.

Szczególne miejsce zajęła refleksja nad dwoma odmiennymi sposobami
interpretowania Rzezi Pragi – polskim i rosyjskim. W polskiej pamięci historycznej
wydarzenia te pozostają symbolem tragedii, cierpienia mieszkańców Warszawy i
brutalności rosyjskiego imperializmu. W rosyjskiej tradycji imperialnej przez długi czas
przedstawiano je natomiast jako triumf militarny i zwycięstwo „porządku” nad buntem.

W trakcie spotkania przywołano również symboliczną depeszę Aleksandra
Suworowa do Katarzyny II: „Ura, Warszawa nasza!”. Uczestnicy zwracali uwagę na
zaskakującą ciągłość imperialnego języka i politycznej mentalności od XVIII wieku po
współczesne hasło „Krym nasz”, które w podobny sposób odwołuje się do logiki
podboju i zawłaszczenia.

Istotnym elementem dyskusji była także literatura i jej rola w budowaniu
pamięci zbiorowej. Przywołano imperialny ton wiersza „Oszczercom Rosji” Aleksandra
Puszkina oraz odpowiedź Adama Mickiewicza, który przeciwstawiał przemocy
imperium ideę wolności narodów i solidarności ludzi zniewolonych.

Po części wykładowej uczestnicy wyruszyli na spacer historyczny po
warszawskiej Pradze. Odwiedzono dach Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego,
Pomnik Ofiarom Rzezi Pragi, Kościół Matki Bożej Loretańskiej oraz miejsca związane z
dawną topografią wydarzeń z 1794 roku. Spacer stał się próbą „czytania miasta” jako
żywego archiwum pamięci, w którym historia nadal pozostaje obecna w przestrzeni,
symbolach i nazwach.

Cieszymy się z obecności studentów oraz wykładowców, a także dziękujemy za
aktywny udział w dyskusji i wspólne przeżywanie tej ważnej lekcji historii. Takie
spotkania pokazują, że pamięć o przeszłości nie jest jedynie opowieścią o dawnych
wydarzeniach, lecz także rozmową o współczesności, języku polityki i
odpowiedzialności za sposób interpretowania historii.